فتق اینگواینال (کشاله ران) یک وضعیت شایع است که در آن بخشی از روده یا بافت چربی از طریق یک نقطه ضعف در عضلات دیوار شکم، به داخل کانال اینگواینال در ناحیه کشاله ران بیرون می‌زند. این عارضه معمولاً به صورت یک برجستگی قابل مشاهده یا لمس در کشاله ران ظاهر می‌گردد . می‌تواند در یک طرف (چپ یا راست) یا به ندرت در هر دو طرف رخ دهد.

فتق اینگواینال چیست؟ و چه انواعی دارد؟

فتق اینگواینال به دو نوع اصلی تقسیم می‌گردد که هر کدام مکانیسم ایجاد متفاوتی دارند:

1. فتق اینگواینال غیرمستقیم (Indirect): این نوع معمولاً مادرزادی است. در دوران جنینی، بیضه‌ها از داخل شکم به سمت کیسه بیضه حرکت می‌کنند . یک کانال باقی می‌گذارند. اگر این کانال پس از تولد به طور کامل بسته نگردد، روده می‌تواند از آن عبور کند . این نوع فتق در نوزادان نارس بسیار شایع‌تر است.

2. فتق اینگواینال مستقیم (Direct): این نوع در اثر ضعیف گشتن تدریجی عضلات دیوار شکم در طول زمان (به دلیل افزایش سن، فشار مکرر یا سیگار کشیدن) ایجاد می‌گردد . از طریق یک ناحیه مثلثی شکل به نام «مثلث هسلباخ» به بیرون فشار می‌آورد . این نوع معمولاً در مردان بالغ دیده می‌شود .

 فتق اینگواینال چپ و راست:

انواع چپ و راست فتق اینگواینال چیست؟

از نظر شیوع، تفاوت‌هایی بین دو طرف وجود دارد که ریشه در تفاوت‌های آناتومیک دوران جنینی دارد:

• سمت راست: فتق اینگواینال غیرمستقیم به طور کلی در سمت راست شایع‌تر است. دلیل آن این است که در دوران جنینی، بیضه راست کمی دیرتر از بیضه چپ به داخل کیسه بیضه می‌رسد . در نتیجه، کانال مربوطه (Processus Vaginalis) دیرتر بسته می‌گردد . احتمال باز ماندن آن بیشتر است .

• سمت چپ: اگرچه فتق در سمت چپ کمتر شایع است، اما ممکن است رخ دهد. در برخی گزارش‌های بالینی، فتق‌هایی که حاوی اندام‌های تناسلی زنان (مثل تخمدان) هستند، در سمت چپ نیز مشاهده شده‌اند .

• هر دو طرف (Bilateral): در برخی افراد، فتق ممکن است در هر دو سمت کشاله ران رخ دهد. این حالت بیشتر در نوزادان نارس یا افرادی با بیماری‌های زمینه‌ای خاص دیده می‌شود .

 فتق اینگواینال در زنان:

اگرچه فتق اینگواینال در زنان بسیار کمتر از مردان است (نسبت حدود ۱ به ۸ یا بیشتر)، اما به دلیل تفاوت‌های آناتومیک، نکات مهمی در مورد آن وجود دارد:

تفاوت در علت‌شناسی:
در زنان، کانال اینگواینال باریک‌تر است و به جای طناب اسپرماتیک، رباط گرد رحم از آن عبور می‌کند . با این حال، زنان نیز می‌توانند به فتق اینگواینال (تقریباً همیشه از نوع غیرمستقیم) مبتلا شوند. در برخی موارد نادر، تخمدان یا لوله رحمی می‌تواند به داخل کیسه فتق بیفتد .

علائم متفاوت و پنهان:
یکی از چالش‌های مهم در تشخیص فتق اینگواینال در زنان، پنهان بودن علائم است. برخلاف مردان که اغلب یک توده قابل مشاهده دارند، در زنان ممکن است فتق بدون هیچ برجستگی واضحی وجود داشته باشد. اولین نشانه در این موارد معمولاً درد است، نه یک توده قابل لمس . این درد اغلب با فعالیت، بلند کردن اجسام یا سرفه تشدید می‌شود.

خطر بالاتر فتق فمورال
نکته حیاتی این است که اگر یک زن دچار فتق اینگواینال شود، احتمال اینکه همزمان یک فتق فمورال (نوعی فتق خطرناک‌تر که در کانال فمورال پایین‌تر ایجاد می‌شود) نیز داشته باشد، بیشتر است. فتق فمورال در زنان شایع‌تر است و احتمال به دام افتادن و خفه شدن (Strangulation) محتویات آن بیشتر است .

درمان و عوارض
درمان اصلی برای فتق اینگواینال در زنان نیز جراحی است. یک نکته مهم این است که درد مزمن پس از جراحی ترمیم فتق در زنان شایع‌تر از مردان است. این عارضه می‌تواند ناشی از آسیب به اعصاب ناحیه یا واکنش به مش (Mesh) مصنوعی مورد استفاده در جراحی باشد .

 چه زمانی باید فوراً به پزشک مراجعه کرد؟

فتق اینگواینال معمولاً خودبه‌خود بهبود نمی‌یابد و در صورت بروز علائم زیر، یک وضعیت اورژانسی است که نیاز به مراجعه فوری به پزشک دارد (نشانه‌های خفگی یا گیر افتادن روده):

• درد شدید و ناگهانی در ناحیه کشاله ران یا شکم.

• تهوع یا استفراغ.

• تب.

• تغییر رنگ برجستگی به قرمز، بنفش یا تیره.

• ناتوانی در دفع گاز یا مدفوع.

• برجستگی‌ای که با فشار دادن آرام، به داخل شکم برنمی‌گردد.

اگر هر یک از این علائم را تجربه می‌کنید، بلافاصله به اورژانس مراجعه کنید.

 شیوع و آمار

فتق اینگواینال تقریباً ۷۵٪ از تمام فتق‌های دیواره شکم را تشکیل می‌دهد . احتمال ابتلای مردان به این عارضه ۸ تا ۱۰ برابر بیشتر از زنان است . ریسک طول عمر ابتلا به این فتق در مردان حدود ۲۷٪ تخمین زده می‌گردد. .

 انواع فتق در مردان:

دو نوع اصلی فتق اینگواینال وجود دارد که در مردان رخ می‌دهد:

فتق غیرمستقیم (Indirect)
این نوع شایع‌ترین فتق اینگواینال است و معمولاً مادرزادی است. در دوران جنینی، بیضه‌ها از داخل شکم از طریق کانال اینگواینال به کیسه بیضه حرکت می‌کنند. اگر این کانال پس از تولد به طور کامل بسته نشود، یک نقطه ضعف باقی می‌ماند که می‌تواند منجر به فتق شود . فتق غیرمستقیم در نوزادان نارس بسیار شایع‌تر است .

فتق مستقیم (Direct)
این نوع در اثر ضعیف شدن تدریجی عضلات دیواره شکم در طول زمان ایجاد می‌شود و فقط در مردان رخ می‌دهد . علل آن شامل افزایش سن، فشار مکرر ناشی از بلند کردن اجسام سنگین، سرفه مزمن، چاقی یا یبوست است .

 علائم فتق اینگواینال در مردان:

شایع‌ترین نشانه فتق اینگواینال در مردان، یک برجستگی قابل مشاهده یا لمس در ناحیه کشاله ران یا کیسه بیضه است . این برجستگی معمولاً هنگام ایستادن، سرفه یا فشار آوردن واضح‌تر می‌شود و ممکن است هنگام دراز کشیدن کوچک‌تر شود یا ناپدید گردد .

علائم دیگر عبارتند از:

• احساس سوزش یا درد مبهم در محل برجستگی

• درد یا ناراحتی در کشاله ران، به‌ویژه هنگام خم شدن، سرفه یا بلند کردن اجسام

• در صورت نفوذ روده به کیسه بیضه، ممکن است درد و تورم در اطراف بیضه‌ها رخ دهد

عوارض اورژانسی

اگر فتق گیر افتاد (Incarcerated) گردد، محتویات آن در دیواره شکم به دام می‌افتد و قابل بازگرداندن با فشار ملایم نیست . این وضعیت می‌تواند به فتق خفه‌شده (Strangulated) تبدیل شود که در آن جریان خون به بافت گیر افتاده قطع می‌شود و یک وضعیت تهدیدکنند زندگی است .

علائم هشداردهنده فتق خفه‌شده شامل موارد زیر است و نیاز به مراجعه فوری به اورژانس دارد:

• درد ناگهانی و شدید که به سرعت بدتر می‌گردد.

• تهوع، استفراغ یا هر دو.

• تب

• تغییر رنگ برجستگی به قرمز، بنفش یا تیره

• ناتوانی در دفع مدفوع یا گاز

 درمان فتق اینگواینال چیست؟

انتظار مراقبتی (Watchful Waiting)
اگر مردی فتق اینگواینال بدون علامت داشته باشد، معمولاً نیازی به جراحی فوری نیست. در این موارد، پزشک ممکن است توصیه کند که فتق تحت نظر قرار گیرد و در صورت بروز علائم، جراحی انجام شود .

جراحی
جراحی تنها راه درمان قطعی فتق اینگواینال است و فتق خودبه‌خود بهبود نمی‌یابد . جراحی برای مردانی توصیه می‌گردد که فتق آن‌ها علائم ایجاد می‌کند یا بزرگ‌تر می‌گردد . دو روش اصلی جراحی وجود دارد:

• ترمیم باز (Open Repair): در این روش، یک برش در کشاله ران ایجاد می‌شود، بافت بیرون‌زده به داخل شکم بازگردانده می‌شود و سپس نقطه ضعف با بخیه و معمولاً یک مش مصنوعی (Mesh) تقویت می‌شود .

• ترمیم کم‌تهاجمی (لاپاراسکوپی): از چند برش کوچک در شکم استفاده می‌شود و جراح با استفاده از دوربین و ابزارهای ظریف، فتق را از داخل ترمیم می‌کند. این روش ممکن است درد و اسکار کمتری ایجاد کند و بهبودی سریع‌تری داشته باشد .

دوره بهبودی معمولاً ۴ تا ۶ هفته طول می‌کشد و در این مدت باید از بلند کردن اجسام سنگین و فعالیت‌های شدید پرهیز کرد .

اگر در مورد وضعیت خاص خود نگران هستید، مهم است که با پزشک متخصص مشورت کنید تا بهترین گزینه درمانی برای شما تعیین گردد.