پورت شیمی درمانی (پورت-کَت) چیست؟

پورت شیمی درمانی (که با نام‌های پورت-کَت یا Port-a-Cath نیز میشناسیم) یک دستگاه کوچک و قابل کاشت در زیر پوست است که دسترسی آسان و مطمئن به سیستم وریدی مرکزی بدن را برای مدت زمان طولانی فراهم می‌کورد. این دستگاه عمدتاً برای بیمارانی که به درمان‌های مکرر وریدی مانند شیمی‌درمانی، انتقال خون یا خونگیری نیاز دارند، استفاده دارد .

پورت شیمی درمانی از سه بخش اصلی است:

• پورت (درگاه): یک محفظه کوچک (به اندازه یک سکه) از جنس فلز پزشکی یا پلاستیک ویژه که زیر پوست قرار میگیرد .

• سپتوم: یک لایه لاستیکی خود-مهر و موم شونده در مرکز پورت که سوزن مخصوص از طریق آن وارد می‌گردد .

• کاتتر: یک لوله نازک، نرم و انعطاف‌پذیر که پورت را به یکی از وریدهای بزرگ نزدیک قلب متصل می‌کند .

نصب پورت معمولاً در اتاق عمل و تحت بیهوشی موضعی یا عمومی انجام می‌گیرد. پزشک با ایجاد یک برش کوچک، پورت را معمولاً در ناحیه بالای قفسه سینه (زیر ترقوه) قرار می‌دهد و کاتتر را به یک ورید بزرگ هدایت می‌کند. از تصویربرداری (مانند فلوروسکوپی) برای اطمینان از قرارگیری صحیح دستگاه استفاده دارد .

 مزایای استفاده از پورتاکت:

• کاهش درد و آسیب وریدی: نیاز به رگگیری مکرر از دست یا بازو را از بین می‌برد و از آسیب دیدن رگ‌های محیطی توسط داروهای تحریک‌کننده شیمی‌درمانی جلوگیری می‌کند .

• کاهش خطر عوارض تزریق: خطر نشت دارو به بافت‌های اطراف (عوارض برون‌رگی) را به طور قابل توجهی کاهش می‌دهد .

• راحتی و سرعت بیشتر: فرآیند تزریق دارو، خونگیری و انتقال خون را سریع‌تر و کم‌دردسرتر می‌کند .

• کاهش خطر عفونت: از آنجا که کل دستگاه در زیر پوست قرار دارد، خطر عفونت در مقایسه با کاتترهای خارجی مانند PICC کمتر است .

• امکان زندگی عادی: پس از بهبودی اولیه، در اکثر فعالیت‌های روزمره مانند دوش گرفتن و شنا کردن (در صورت عدم وجود سوزن در پورت) محدودیتی ایجاد نمی‌کند .

 انواع پورت شیمی درمانی:

پورت‌ها عمدتاً از نظر تعداد کانال‌های دسترسی به دو نوع تقسیم می‌گردند :

عوارض پورت شیمی درمانی:

اگرچه پورت شیمی درمانی یک وسیله بسیار ایمن و مفید است، اما مانند هر اقدام پزشکی دیگر می‌تواند با عوارضی همراه باشد که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از :

• عفونت: یکی از شایع‌ترین عوارض است که در صورت رعایت نکردن بهداشت ممکن است رخ دهد.

• ترومبوز (لخته شدن خون): ممکن است لخته خون در کاتتر یا اطراف آن تشکیل شود و باعث انسداد پورت شود. طبق مطالعات، این عارضه می‌تواند بین ۱۲ تا ۶۴ درصد از بیماران را درگیر کند .

• پنوموتوراکس (فروپاشی ریه): یک عارضه نادر که در حین عمل و در اثر سوراخ شدن تصادفی ریه ممکن است اتفاق بیفتد .

• مشکلات مکانیکی: شامل جابجایی پورت، مسدود شدن کاتتر یا جدا شدن آن از پورت .

• خونریزی یا کبودی: در محل قرارگیری پورت بلافاصله پس از عمل.

• جای زخم: باقی ماندن اسکار (جوشگاه) در محل برش پوست.

 علائم عفونت پورت شیمی درمانی:(شیمی درمانی (تاثیر و عوارض و امید به درمان)

شناسایی به موقع علائم عفونت برای جلوگیری از عوارض جدی مانند سپسیس (عفونت خون) بسیار crucial است. در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر در محل پورت، فوراً با پزشک خود تماس بگیرید :

• قرمزی، تورم و احساس گرمی در پوست اطراف پورت

• درد مداوم یا تشدید شونده در ناحیه

• ترشح چرکی یا هرگونه مایع از محل برش

• تب و لرز (به ویژه تب بالای ۳۸ درجه سانتیگراد)

 مراقبت از پورت شیمی درمانی:(شیمی درمانی (تاثیر و عوارض و امید به درمان)

مراقبت صحیح، کلید عملکرد بی‌خطر و طولانی‌مدت پورت است. این مراقبت‌ها شامل موارد زیر می‌گردد

• پس از نصب: تا ۲۴ تا ۴۸ ساعت اول، پانسمان محل را خشک و تمیز نگه دارید. از بلند کردن اجسام سنگین و فعالیت‌های strenuous با اندام فوقانی همان طرف خودداری کنید .

• در حالت عادی: هنگامی که از پورت استفاده نمی‌شود، معمولاً نیاز به مراقبت خاصی ندارد و می‌توانید به راحتی دوش بگیرید .

• شستشوی منظم: اگر از پورت استفاده نمی‌شود، باید ماهی یک بار توسط پرستار با محلول نرمال سالین و سپس هپارین (برای جلوگیری از لخته) شستشو داده شود .

• در زمان استفاده: هنگامی که سوزن در پورت قرار دارد، پانسمان باید خشک و تمیز بماند و طبق دستور پزشک (معمولاً هر ۷ روز یکبار) تعویض شود .

 سوزن پورت شیمی درمانی (هابِر نیدل)

برای دسترسی به پورت از سوزن مخصوصی به نام هابِر نیدل استفاده می‌شود. ویژگی‌های این سوزن عبارتند از :

• طراحی خاص: این سوزن دارای نوک کند و زاویه‌دار است که به جای برش، بافت را کنار می‌زند. این طراحی از سوراخ شدن و آسیب دائمی به سپتوم لاستیکی پورت جلوگیری می‌کند.

• اندازه (گیج): سوزن‌ها در اندازه‌های مختلفی موجودند (مانند سایز ۲۰ که رنگ زرد دارد) و انتخاب آن بستگی به نوع درمان دارد .

• تعویض منظم: در صورت استفاده مداوم (مثلاً برای تزریق سرم)، سوزن باید حداقل هر ۷ روز یک بار تعویض گردد تا از خطر عفونت کاست گردد .

 برداشتن پورت شیمی درمانی:

• زمان برداشتن: پس از اتمام دوره درمان و زمانی که پزشک تشخیص دهد دیگر نیازی به پورت شیمی درمانی وجود ندارد، عمل برداشتن انجام می‌گیرد. یک پورت می‌تواند برای ماه‌ها یا حتی سال‌ها در بدن باقی بماند .

• نحوه برداشتن: برداشتن پورت نیز یک عمل جراحی سرپایی و نسبتاً ساده است که تحت بی‌حسی موضعی انجام می‌شود. پزشک برش کوچکی در محل اولیه ایجاد کرده و دستگاه را به آرامی خارج می‌کند. این فرآیند شباهت بسیاری به عمل نصب دارد .

امیدواریم این اطلاعات کامل، پاسخگوی سوالات شما باشد. به یاد داشته باشید که بهترین منبع برای تصمیم‌گیری و رفع نگرانی‌های شما، تیم پزشکی معالجتان (انکولوژیست و پرستاران) است.