باند لیگاسیون مری (Endoscopic Variceal Ligation – EVL) یکی از روش‌های درمانی اندوسکوپیک است . برای کنترل خونریزی حاد واریس مری و همچنین پیشگیری از خونریزی مجدد در بیماران مبتلا به فشار خون پورتال (معمولاً ناشی از سیروز کبدی) استفاده دارد. این روش به عنوان درمان استاندارد خط اول برای خونریزی واریس مری شناخته می‌شود و نسبت به اسکلروتراپی (تزریق ماده اسکلروزان) ایمن‌تر و مؤثرتر است .

مکانیسم عمل و کاربرد باند لیگاسیون مری :

اساس کار باند لیگاسیون، بستن مکانیکی وریدهای واریسی با استفاده از حلقه‌های الاستیک است. در حین آندوسکوپی، ورید واریسی متسع  به داخل یک کاپ (کلاهک) که در نوک آندوسکوپ قرار دارد مکیده می‌شود. سپس یک حلقه لاستیکی دور پایه آن آزاد می‌گردد. این عمل باعث قطع جریان خون وریدی، ترومبوز (لخته شدن) و در نهایت نکروز و ریزش بافت واریس می‌شود. زخم سطحی باقی‌مانده معمولاً طی چند روز تا چند هفته به طور کامل بهبود می‌یابد .

جایگاه بالینی در خونریزی گوارشی مری:

۱. کنترل خونریزی حاد:

در بیماران مبتلا به خونریزی فعال ناشی از پارگی واریس مری، باند واریس مری همراه با درمان دارویی (مانند اکتئوتید یا تربلی‌پرسین) به عنوان درمان استاندارد اولیه به کار می‌رود. راهنماهای بالینی و منابع معتبر پزشکی، باند لیگاسیون اندوسکوپیک را بر اسکلروتراپی ترجیح می‌دهند، زیرا عوارض کمتری دارد و خطر آسیب به دیواره مری را کاهش می‌دهد .

۲. پیشگیری اولیه (Prophylaxis):

در بیماران با واریس‌های مری پرخطر که سابقه خونریزی ندارند، باندینگ مری می‌تواند به عنوان یک گزینه در کنار داروهای بتابلوکر غیرانتخابی (مانند پروپرانولول یا کارودیلول) استفاده شود. یک متاآنالیز سیستماتیک اخیر نشان داده است که درمان ترکیبی (بتابلوکر + باند لیگاسیون) در مقایسه با هر یک از این روش‌ها به تنهایی، به طور قابل توجهی خطر اولین دوره خونریزی واریسی را کاهش می‌دهد . با این حال، تصمیم‌گیری برای انتخاب روش پیشگیری باید بر اساس وضعیت بالینی، تحمل بیمار و شدت بیماری کبدی باشد.

۳. پیشگیری ثانویه (پس از خونریزی):

برای جلوگیری از خونریزی مجدد در بیمارانی که یک دوره خونریزی واریسی را پشت سر گذاشته‌اند، باند لیگاسیون به صورت دوره‌ای (معمولاً هر ۲ تا ۴ هفته) تا زمان ریشه‌کن شدن واریس‌ها انجام می‌شود. این روش خطر خونریزی مجدد را به طور معنی‌داری کاهش می‌دهد .

مزایا و محدودیت‌های کاربرد باند لیگاسیون مری :

مزایا: نسبت به اسکلروتراپی، میزان عوارض جدی مانند تنگی مری و سوراخی کمتر است. همچنین انجام آن نسبتاً ساده است و در صورت عود واریس، می‌توان آن را مجدداً تکرار کرد .

محدودیت‌ها و عوارض: عوارض شایع اما معمولاً خفیف شامل درد پشت جناغ، اشکال موقت در بلع و زخم‌های سطحی مری است. عوارض نادر اما جدی‌تر شامل خونریزی از زخم ناشی از باند، تنگی مری و در موارد بسیار نادر سوراخ شدن مری است. همچنین، از آنجا که بیماری زمینه‌ای (فشار خون پورتال) برطرف نمی‌شود، احتمال تشکیل واریس‌های جدید یا عود وجود دارد و برخی بیماران نیاز به جلسات درمانی متعدد دارند .

مراقبت‌های پس از عمل باندیگ مری:

پس از انجام باند لیگاسیون، معمولاً به بیمار توصیه می‌شود تا چند ساعت از مصرف غذا خودداری کند. در ۲۴ ساعت اول، مصرف مایعات صاف شده و سپس در صورت عدم وجود مشکل، رژیم غذایی نرم شروع می‌شود. تا مدتی باید از مصرف غذاهای زبر و تیز (مانند نان خشک یا ته‌دیگ) که می‌توانند به زخم‌های ایجاد شده آسیب بزنند، پرهیز شود. در صورت تجویز پزشک، ممکن است داروهای ضد اسید (PPI) برای کمک به بهبود زخم‌ها استفاده گردد.

نکته مهم: این متن صرفاً جنبه آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین مشاوره پزشکی تخصصی نیست. تصمیم‌گیری در مورد انجام باند لیگاسیون و مدیریت خونریزی گوارشی باید منحصراً توسط پزشک متخصص گوارش و بر اساس شرایط بالینی هر بیمار انجام شود.