پولیپ روده، زائده ای بافتی است که از پوشش داخلی روده بزرگ (کولون) یا راست روده به سمت داخل منشعب می‌گردد. در حالی که بسیاری از پولیپ‌ها خوش‌خیم هستند، برخی از انواع آن‌ها به عنوان ضایعات پیش‌سرطانی معروفند.  برداشتن آن‌ها در طول کولونوسکوپی، سنگ بنای اصلی پیشگیری از سرطان کولورکتال محسوب می‌گردد.

پولیپ روده چیست؟

پولیپ‌ها بر اساس پاتولوژی (میکروسکوپی) به دسته‌های مختلفی تقسیم می‌گردند. مهم‌ترین آن‌ها از نظر خطر بدخیمی، پولیپ‌های نئوپلاستیک هستند. دو دسته اصلی این نوع پولیپ‌ها عبارتند از:

• آدنوم‌ها (Adenomas):شایع‌ترین نوع پولیپ نئوپلاستیک که پتانسیل تبدیل به سرطان (آدنوکارسینوم) را دارند. خود آدنوم‌ها بر اساس الگوی بافتی به زیرگروه‌های زیر تقسیم می‌شوند که هر کدام خطر بدخیمی متفاوتی دارند:

  • آدنوم توبولار (Tubular):شایع‌ترین نوع (۶۵ تا ۸۰ درصد موارد) و کم‌خطرترین آن‌ها هستند و اغلب به شکل ساقه‌دار (پدونکوله) مشاهده میگردد.

  • آدنوم ویلوس (Villous):درصد کمتری از موارد را شامل می‌گردد.(۵ تا ۱۰ درصد) اما بیشترین خطر تبدیل به سرطان را دارند. این نوع اغلب مسطح و بدون ساقه (سِسایل) هستند.

  • آدنوم توبولویلوس (Tubulovillous):ترکیبی از دو نوع بافت فوق هستند.

• ضایعات سراتوس (Serrated Lesions):نوع دیگری از پولیپ‌ها با ظاهری دندانه‌دار هستند که برخی از زیرگروه‌های آن‌ها مانند پولیپ سراتوس سِسایل (SSP) نیز پتانسیل تبدیل به سرطان را دارند.

اندازه پولیپ یکی از مهم‌ترین عوامل تعیین‌کننده خطر است؛ به طور کلی، پولیپ‌های بزرگتر از ۱ سانتی‌متر ریسک بدخیمی بالاتری دارند.

روش‌های اصلی برداشتن پولیپ روده چیست؟ (پولیپکتومی):

هدف از پولیپکتومی، برداشت کامل پولیپ به همراه حاشیه‌ای از بافت سالم در یک تکه است تا از باقی ماندن سلول‌های نئوپلاستیک جلوگیری شود. ابزار اصلی این کار، اسنیرپولیپکتومی  (Snare) است؛ یک حلقه سیمی که از طریق آندوسکوپ وارد شده و دور پایه پولیپ حلقه می‌شود. انتخاب نوع اسنیر و تکنیک پولیپکتومی بر اساس اندازه و شکل پولیپ صورت می‌گیرد.

• اسنیر پولیپکتومی سرد (Cold Snare Polypectomy):روش ارجح برای برداشتن پولیپ‌های کوچک (کمتر از ۱۰ میلی‌متر) است. در این روش، اسنیر به دور پولیپ بسته شده و با یک حرکت سریع، پولیپ بدون استفاده از جریان الکتریکی (کوتر) بریده می‌شود. مزیت اصلی این روش، کاهش چشمگیر خطر عوارضی مانند خونریزی تأخیری و آسیب حرارتی عمیق به دیواره روده است.

• اسنیر پولیپکتومی گرم (Hot Snare Polypectomy):در این روش، پس از قرارگیری اسنیر، از جریان الکتریکی برای برش و همزمان سوزاندن (کوتر) پایه پولیپ استفاده می‌شود. این تکنیک عمدتاً برای برداشتن پولیپ‌های ساقه‌دار بزرگتر (بیشتر از ۱۰ میلی‌متر) به کار می‌رود، هرچند که با خطر بیشتری برای خونریزی و سوراخ‌شدن همراه است.

روش‌های کنترل خونریزی در پولیپکتومی در پولیپ روده چیست؟  : هموکلیپس گوارشی  و تزریق آدرنالین توسط  سوزن تزریق:

خونریزی پس از برداشتن پولیپ (Post-polypectomy Bleeding – PPB)، چه به صورت فوری و چه با تأخیر (چند روز تا چند هفته بعد)، جدی‌ترین عارضه پولیپکتومی محسوب می‌گردد. برای پیشگیری و کنترل این خونریزی، از دو روش کمکی اصلی استفاده می‌گردد:هموکلیپسوتزریق (اغلب آدرنالین).

۱. نقش سوزن تزریق اسکلروتراپی  و تزریق آدرنالین:

در این روش، از یک سوزن آندوسکوپی برای تزریق محلول، اغلب آدرنالین (اپی‌نفرین)، به بافت زیرین پولیپ یا پایه آن استفاده می‌شود. مکانیسم اثر آن دوگانه است:

1. اثر وازوکنستریکشن (انقباض عروق):آدرنالین باعث انقباض عروق خونی کوچک در ناحیه می‌شود و خونریزی موضعی را کاهش می‌دهد.

2. بالا آوردن ضایعه:تزریق مایع باعث می‌شود که پولیپ و بافت اطراف آن از لایه‌های عمقی‌تر دیواره روده جدا شده و بالاتر بیاید که این امر برداشتن آن را با اسنیر آسان‌تر و ایمن‌تر می‌کند و خطر آسیب به لایه‌های عمقی را کاهش می‌دهد.

تحقیقات نشان می‌دهد که استفاده پیشگیرانه از تزریق آدرنالین به تنهایی، در مقایسه با عدم انجام آن، به طور قابل توجهی خطر خونریزی فوری پس از برداشتن پولیپ‌های بزرگ ساقه‌دار را کاهش می‌دهد. با این حال، تأثیر آن بر روی خونریزی‌های تأخیری به اندازه کافی قطعی نیست و نیاز به بررسی بیشتر دارد.

۲. نقش اندوکلیپ گوارشی درپولیپ روده چیست؟ (Hemoclips)

هموکلیپس‌ها گیره‌های فلزی کوچکی هستند که از طریق آندوسکوپ بر روی پایه پولیپ قرار داده می‌شوند تا رگ خونی را ببندند و از خونریزی جلوگیری کنند. کاربرد آن‌ها به شرح زیر است:

• مدیریت خونریزی حین یا بعد از عمل:در صورتی که در حین برداشتن پولیپ یا بلافاصله بعد از آن خونریزی رخ دهد، پزشک می‌تواند با قرار دادن هموکلیپس بر روی محل خونریزی، آن را متوقف کند.

• کاربرد پیشگیرانه (Prophylactic):استفاده روتین از هموکلیپس برای جلوگیری از خونریزی تأخیری، موضوع بحث‌برانگیزی بوده است. نتایج مطالعات بزرگ و کارآزمایی‌های بالینی اخیر نشان می‌دهد که قرار دادن پیشگیرانه هموکلیپس پس از برداشتن پولیپ‌های بزرگ (≥ ۱ سانتی‌متر) به طور معناداری خطر خونریزی تأخیری مهم را کاهش نمی‌دهد. این یافته‌ها، کاربرد گسترده و پرهزینه این روش را زیر سوال برده است. برخی مطالعات حتی نشان داده‌اند که هموکلیپس برای بسیاری از بیماران بدون عوامل خطر خاص (مانند مصرف داروهای رقیق کننده خون و برداشتن همزمان چندین پولیپ) ضرورتی ندارد.

یک رویکرد ترکیبی: بهینه‌ترین استراتژی برای جلوگیری از خونریزی

شواهد موجود نشان می‌دهد که هیچ‌کدام از روش‌های فوق به تنهایی به عنوان یک “داروی جادویی” عمل نمی‌کنند. به نظر می‌رسد مؤثرترین استراتژی برای پیشگیری از خونریزی فوری، به ویژه در پولیپ‌های بزرگ ساقه‌دار، یک رویکرد ترکیبی باشد.

یک شبکه‌متاآنالیز که اثربخشی روش‌های مختلف را مقایسه کرده است، نشان داد که ترکیب“اندولوپ (نوعی حلقه قابل بستن مشابه اسنیر) به همراه تزریق آدرنالین”و پس از آن، استفاده از“هموکلیپس به همراه تزریق آدرنالین”به ترتیب مؤثرترین روش‌ها برای پیشگیری از خونریزی فوری هستند. همچنین استفاده ازاندولوپ (یا هموکلیپس) به همراه تزریق آدرنالینو استفاده ازهموکلیپس یا اندولوپ به تنهاییهمگی به طور قابل توجهی از عدم انجام هرگونه اقدامی مؤثرتر بودند.

جالب اینجاست که در مورد خونریزی‌های تأخیری، این مطالعه تفاوت معناداری بین روش‌های مختلف و یا حتی بین انجام یک روش و عدم انجام آن پیدا نکرد، که نشان‌دهنده پیچیدگی بیشتر این عارضه و نیاز به تحقیقات آینده‌نگرانه‌تر است.

پولیپ روده چیست؟

برداشتن پولیپ روده یک روش استاندارد و حیاتی برای پیشگیری از سرطان است. انتخاب تکنیک مناسب (اسنیر سرد یا گرم) به ویژگی‌های پولیپ بستگی دارد. برای مدیریت خونریزی، در حالی کهتزریق آدرنالینیک روش مؤثر و رایج برای کنترل خونریزی فوری و تسهیل برداشت محسوب می‌گردد، کاربردهموکلیپس گوارشی عمدتاً برای موارد خونریزی فعال یا در شرایط خاص پیشگیرانه (مانند بیماران با ریسک بالا) توصیه می‌شود، زیرا استفاده روتین از آن برای همه موارد، بر اساس شواهد جدید، تأثیر چشمگیری در کاهش خونریزی‌های تأخیری ندارد. در نهایت، تصمیم‌گیری در مورد استفاده از هر یک از این روش‌ها بر اساس قضاوت بالینی پزشک، اندازه، شکل و محل پولیپ، و همچنین وضعیت انعقادی بیمار صورت می‌گیرد تا ایمن‌ترین و مؤثرترین نتیجه حاصل گردد.